Semah Nedir?

Arapwa bir sözcük olan Semah, Türkwede Gökyüzü anlamxna gelir. Topluca yapxlan Cem ibadetlerinin ayrxlmaz bir parwasxdxr. Cemlerdeki, her biri ayrx bir anlam ve öneme sahip olan oniki hizmetlerden biridir. Geleneksel inanca göre kaynaäx Kxrklar Cemine dayanxr. Kxrklar Cemi kimi yazar ve araqtxrmacxlarxn iddialarxnxn aksine, Hz. Ali döneminde kurulmuq bir konsey yada derviq topluluäu deäil, zaman ve mekan boyutundan münezzeh olan mistik-metafizik bir hakikatxn semboller diliyle anlatxmxndan ibarettir. Bilindiäi gibi, Hakikat, hiw bir surette dilin mekansal ve zamansal düzlemi iwerisinde asla dile gelmez. O ancak iwsel-ruhi bir yaqantxdxr. Büyük mutasavvuf Muhiddin Arabi’nin deyimiyle, o ancak tatmak suretiyle anlaqxlxr. Bu iwsel- manevi yaqantx, dilin ve kelimelerin kalxbxna bürünerek zahiri dünyaya wxkar. Ancak o zaman da canlx bir yaqantx olmaktan wxkarak kelimeler ve semboller yxäxnx haline gelir.

Mevlevilerde de Sema vardxr fakat bu yine de Alevi Semahlarxndan köklü bir qekilde ayrxlxr. Zira Mevleviler Islamxn qeriat kurallarx gereäi Semalarxnda sadece erkeklere yer verirler. Kadxnlar semaha alxnmazlar. Alevilerde ise kadxn-erkek ayrxmxna yer yoktur. Bu yüzden kadxn-erkek birlikte dönerler. Alevi inancxnda, üw, beq, yedi, dokuz, oniki gibi sayxlarxn özel bir anlamx olduäu iwin, Semah dönen canlarxn sayxlarx bunlara göre tertiplenir. Semahlarxn bir özelliäi de baq awxk, yalxn ayak dönülmesidir. Giysilerde yöreden yöreye farkxlxklar gösterse de, genelde yine Alevi inancxnda özel anlamlarx olan kxrmxz ve yeqil rekler giyilmesine özen gösterilir. Kadxn semazenler baqlarxnx bellerine kadar uzanan bu renkli giysilerle kapatxr ve üzerine yeqil kuqak baälarlar. Günümüzde ise ne yazxkki, Alevi Kurum ve Kuruluqlarx kendilerini dxqarxya reprenzite etme adxna, ibadetin bir parwasx olan semahx bir folklör gösterisine dönüqtürerek özünden uzaklaqtxrmxqlardxr.

Alevi Semahlarx yine bir Alevi walgxsx olan baälama eqliäinde dairesel bir qekilde dönülür. Alevilerin Wepni kolu ise Semahta kullanxlan walgx sayxsxnxn oniki olmasxna ( oniki imamlarx temsilen) özen gösterirler. Semahlar yöreden yöreye biwimsel farklxlxklar gösterse de özü daima birdir; gaye ve anlam aynxdxr. Bir wok Semah weqitleri vardxr. Ya Hxzxr Semahx, Alawam Semahx, Kxrklar Semahx, Ali Nur Semahx, Kxrat Semahx, Turnalar Semahx, Dem Geldi Semahx, Wapraz Semahx, Worlu Semahx bunlardan sadece bir kawxdxr.

Semahxn bir wok weqidi olmasxna raämen hiw bir türünde el ele tutulmaz, Mürqidi temsilen postta oturan dedeye sxrt dönülmez. Postun önünden gewerken cemal cemale gelinir, ki bunun da Alevi inancxnda önemli bir anlamx vardxr. Hilmi dedebabanxn bir nefesinde bunun anlamx qu dizelerle dile getirilir: Tuttum aynayx yüzüme, Ali göründü gözüme, nazar eyledim özüme , Ali göründü gözüme.

Semahlarda el ve ayak hareketleri mistik anlamlar iwerir. Bir elin avuw iwinin göäe dönük, diäerinin yere dönük olmasx, Alevi Sufi ve derviqlerinin deyimiyle „Haktan aldxäxnx halka vermek“ anlamxna gelir. Semahxn, bir birini tamamlayan üw aqamasx vardxr: Aäxrlama, ki müziäin aäxr aäxr ilerleyen ritmiyle kiqi kendini el ve ayak figürleriyle yavaq yavaq konsantre ederek iwe yönelmeye hazxrlar. Bir atxn uysal uysal fakat kendinden emin yürüyüqünü anxmsatxr. Ardxndan ikinci aqama olan hxzlanma süreci baqlar. Dxqarxyla baäxnx keserek iw alemlerin kapxsxn aralar ve oraya girmeye walxqxr. Bu durum hedefine kilitlenmiq oka benzer. Aynx zamanda müzüäin ritmi de buna paralel olarak hxzlanmaya baqlamxqtxr. Turnanxn gökyüzünde süzülürken hissettiäi hafiflik halini hisseder Semazen. Üwüncü aqama ise, iwindeki sonsuz kuvvet ve kudret olan Hakkla bütünleqme aqamasxdxr. Artxk warka girmiqtir, sadece dünyayla (zahirle ) deäil, kendi benliäiyle de baäx kesilmiqtir. Bu son aqamada Hakkla hak olan Semazen, iwsel dünyanxn derinliäine dalarak derin bir cezbe (kendinden gewme, taqma, trans) hali yaqar.

Semahxn neden Alevi inancxnxn bir parwasx olduäu ve neden bir halk dansx olarak taktim edilemeyeceäinin altxnda yatan gerwek iqte budur. Toplumsal qartlanmxqlxktan ve nefsin yarattxäx tabulardan ibaret olan kural ve kaideler vasxtasxyla Allahxn asla kavranamayacaäxnxn delilini Alevi inancx bu yoldan berrak bir qekilde ortaya kor. Qeriat kurallarxnxn insanx Allaha götürmesi qöyle dursun, Allahx anlamasxnxn önünde en büyük engel olduäunu Alevi ozan ve derviqleri sürekli dile getirmiqlerdir.

Ehli Sünnet gibi, Iran Qiilerinde de Semahxn  neden olmadxäx üzerine Alevi canlarxnx düqünmeye davet ediyoruz. Belki bu vesileyle Alevi inancxnxn özünü daha iyi anlar ve bizi qu yada bu yana, qu ya da bu dine yamamak isteyen insanlarxn niyetlerini daha iyi anlamxq oluruz....