Urartular’da
Din
Başkent Tuşpa (Van) olan Urartu Devleti; en güçlü döneminde
günümüzdeki Doğu Anadolu, Kuzeybatı İran, Irak'ın küçük
bir bölümü ile Ermenistan'ın güneyine egemendi. Sınırları
kuzeyde Erzurum-Kars-Ardahan yaylası, güneyde Toroslar, doğuda
Urmiye Gölü havzası, batıda Fırat Nehri (şimdiki Karakaya
baraj alanı) olarak çizilebilir. Urartu döneminde kuzeyde
Diauehi, Qulha, Tariu ülkeleri ile bozkırlı Isqugulu toplumları,
batıda Hatti (Melitea, Qumaha ve Tabal), güneyde Assur güneydoğuda
Mana ve Parşua ülkeleri bulunmaktaydı.
Urartu adına
Assur yazıtlarında ilk kez Uruatri biçiminde M.Ö.XIII.yy
rastlanmaktadır. M.Ö. XIII yy ile IX. yy arasında Uruatri ve
Nairi toplulukları Doğu Anadolu'da beylik ve aşiretler halinde
yaşamışlardır.
Bölgede
Urartularda Krallık M.Ö. IX. yy ortasında I. Sarduri ile ilan
edilir. İlk Urartu yazıtı ve Van Kalesi'ndeki ilk anıtsal
mimari bu krala aittir. Uratu Krallığı ;M.Ö. 7. yy'daki en güçlü
krallarındandan biri olan II. Rusa'dan sonra ise gittikçe zayıflamış
ve M.Ö. VI. yy başlarında tarih sahnesinden çekilmiştir
Urartular’da Din ve Tanrılar
Van/
Meher Kapı anıtındaki yazıta göre, Urartu'da adlarına
belirli dönemlerde kurban kesilen ve ilk üç sırayı Haldi, Teişeba
ve Şivini’nin paylaştığı 79 tanrı, tanrıça, tanrısal özellik
bulunmaktadır. Haldi ;(Eşi
Bagbartu/ Bagmaştu/ Arubani) Urartuların baş tanrısı idi.
Haldi, Assur yazıtlarında XIII.yy'dan itibaren rastlanan bir
isim idi. En büyük tapınağı Muşaşir'de idi.
Teişeba
(Fırtına T) Hurri kökenlidir ve Hititlerde Teşup ile aynı
tanrı olmalıdır. Şivini de
(Güneş T) Hurri kökenlidir. Hititlerdeki Şimegi'nin karşılığıdır.
Urartular
Anzaf, Çavuştepe, Ayanıs ve Toprakkale gibi büyük merkezlerde
tanrıları için kule tipi tapınaklar ve Meherkapı gibi açık
alanlardaki kayalara kapı görünümlü kutsal nişler yapmışlardı
Ölü Gömme
Urartu'da
yakarak veya yakmadan gömü yapılmaktaydı. Yönetici kesim ve
olasılıkla aileleri büyük kale ve merkezlerin yakınındaki çok
odalı kaya mezarlarına birlikte, diğerleri ise olasılıkla
sosyal statülerine göre toprak altına inşa edilen oda
mezarlara, basit toprak mezarlara veya yakılarak urne adı
verilen küplere gömülmekteydiler. Merkezde Van Kalesi, batıda
Palu, Mazgirt, Altıntepe'de, kuzeyde Aras Nehri'nin güney bölgesinde,
doğuda Sangar (İran'da Bastam'ın kuzeyi) gibi önemli
merkezlerin yakınında çok odalı kaya mezarları bulunmaktadır.
Dilkaya, Karagündüz ve Yoncatepe'de ise soyulmadan günümüze
ulaşmış, içinde birden çok gömü bulunan yeraltı oda
mezarları incelenmiştir.
KAYNAK
:K.KÖROĞLU
|
